(3) Odmiany

• Altocumulus translucidus (Ac tr)
• Altocumulus perlucidus (Ac pe)
• Altocumulus opacus (Ac op)
• Altocumulus duplicatus (Ac du)
• Altocumulus undulatus (Ac un)
• Altocumulus radiatus (Ac ra)
• Altocumulus lacunosus (Ac la)

• Virga
• Mamma

(6) Powstawanie
Chmury Altocumulus powstaja czesto na brzegu rozleglej warstwy unoszacego sie ku gorze powietrza lub wskutek ruchow turbulencyjnych i konwekcyjnych w srednim pietrze.
Chmury Altocumulus moga rowniez tworzyc sie wskutek wzrostu rozmiarow lub grubienia przynajmniej kilku czlonow plata chmur Cirrocumulus lub przez dalszy podzial czlonow chmury Stratocumulus . Moga one rowniez powstawac przez przeksztalcenie sie chmury Altostratus i Nimbostratus.
Chmury Altocumulus tworza sie rowniez w wyniku rozposcierania sie chmur Cumulus lub Cumulonimbus.
Chmury Altocumulus w ksztalcie soczewek lub migdalow powstaja zwykle wskutek lokalnego orograficznego unoszenia sie warstwy wilgotnego powietrza.

(7) Zasadnicze roznice miedzy chmurami Altocumulus i podobnymi chmurami innych rodzajow.

• (a) Cirrus
  Z chmur Altocumulus opadaja niekiedy smugi o wygladzie wloknistym. W tym przypadku uznaje sie te chmury za Altocumulus , a nie za Cirrus tak dlugo, dopoki posiadaja jakas czesc bez wygladu wloknistego lub jedwabistego polysku.
• (b) Cirrocumulus
  Chmury Altocumulus mozna niekiedy mylic z chmurami Cirrocumulus . W przypadkach watpliwych, jesli chmury maja cienie, to wedlug definicji sa chmurami Altocumulus nawet, jesli ich czlony maja pozorna szerokosc mniejsza od jednego stopnia. Jesli nie maja cieni, to wedlug definicji sa chmurami Altocumulus, gdy wiekszosc uporzadkowanych regularnie czlonow ma pozorna szerokosc zawarta miedzy jednym i pieciu stopniami, przy wzniesieniu chmur nad nad horyzontem o kat wiekszy od 30^o.
  Na cienkich czesciach chmur Altocumulus czesto obserwuje sie wience lub zjawiska iryzacji, co dosc rzadko zdarza sie w przypadku chmur Cirrocumulus.
• (c ) Altostratus
  Warstwe chmur Altocumulus mozna niekiedy mylic z chmura Altostratus; w przypadkach watpliwych uwaza sie je za chmury Altocumulus , jesli tylko wystepuja jakiekolwiek oznaki istnienia platow, zaokraglonych bryl, walcow itp.
• (d) Stratocumulus
  Chmury Altocumulus, posiadajace ciemne czesci mozna niekiedy mylic z chmurami Stratocumulus. Jesli wieksza czesc regularnie ulozonych czlonow ma pozorna szerokosc, zawarta miedzy jednym i pieciu stopniami przy wzniesieniu ich nad horyzontem o kat wiekszy o 30^o, to sa one chmurami Altocumulus.
• (e) Cumulus
  Chmury Altocumulus porozrzucane w postaci klaczkow mozna mylic z malymi chmurami cumulus, jednakze klaczki chmur Altocumulus posiadaja czesto smugi wlokniste (virga) i ponadto w przewazajacej czesci maja mniejsze wymiary niz chmury Cumulus.

(1) Definicja
Plat lub warstwa chmur szarawych badz niebieskich, o wygladzie prazkowanym, wloknistym lub jednolitym, pokrywajaca niebo calkowicie lub czesciowo i miejscami tak cienka, ze Slonce jest widoczne najwyzej jak przez matowe szklo. Chmura Altostratus nie powoduje wystepowania zjawisk halo.

(2) Gatunki
Brak podzialu na gatunki.

(3) Odmiany

• Altostratus translucidus (As tr)
• Altostratus opacus (As op)
• Altostratus duplicatus (As du)
• Altostratus undulatus (As un)
• Altostratus radiatus (As ra)

(4) Zjawiska szczegolne i chmury towarzyszace

• Virga
• Praecipitatio
• Pannus
• Mamma

(5) Budowa fizyczna i wyglad
Chmura Altostratus sklada sie z kropelek wody i krysztalkow lodu; zawiera ona rowniez krople deszczu i platki sniegu.
Chmura Altostratus wystepuje prawie zawsze pod postacia warstwy o duzej rozciaglosci poziomej i wzglednie duzej rozciaglosci pionowej. Moze ona skladac sie z dwoch lub wiecej warstw ulozonych jedna nad druga na nieco roznych poziomach. Warstwy te sa niekiedy czesciowo z soba polaczone. W pewnych przypadkach wyraznie widac sfalowanie lub szerokie rownolegle pasma.
Chmura Altostratus jest zwykle tak gesta, ze nawet przez jej najciensze czesci Slonce widac niewyraznie jak przez matowe szklo; najgrubsze jej czesci moga byc tak geste, ze zakrywaja zupelnie Slonce.
Altostratus jest chmura dajaca opady, ktore mozna obserwowac w postaci smug ponizej jej podstawy (virga), wskutek tego dolna powierzchnia chmury moze przybierac wyglad postrzepiony lub przypominajacy wymiona. Gdy chmura Altostratus daje opady siegajace do ziemi, maja one zwykle charakter ciagly i wystepuja w postaci deszczu, sniegu lub ziaren lodowych.
Pod chmurami Altostratus , w nizej polozonych turbulencyjnych warstwach powietrza o zwiekszonej wilgotnosci wskutek parowania opadow, moga tworzyc sie strzepy chmur (pannus). W poczatkowym stadium tworzenia sie chmury pannus sa male, rozrzucone i wyraznie oddzielone jedne od drugich; ukazuja sie one zwykle na poziomie wyraznie nizszym od poziomu podstawy chmur Altostratus . Wraz ze wzrostem grubosci chmur Altostratus i obnizaniem sie ich podstawy, odleglosc ta znacznie maleje, jednoczesnie wzrastaja wymiary i ilosc chmur pannus, ktore moga laczyc sie w prawie ciagla warstwe.

(6) Powstawanie
Chmury Altostratus powstaja najczesciej w wyniku powolnego unoszenia sie warstw powietrza o duzej rozciaglosci poziomej do dostatecznie duzych wysokosci.
Chmury Altostratus moga rowniez powstac z grubiejacej zaslony chmur Cirrostratus lub niekiedy przez zmniejszenie sie grubosci warstwy chmur Nimbostratus.
Chmury Altostratus powstaja z warstwy chmur Altocumulus , gdy z tych ostatnich wypadaja krysztalki lodu w postaci szeroko rozpostartych smug (virga).
Czasami, zwlaszcza w obszarach miedzyzwrotnikowych, chmury Altostratus powstaja z rozposcieranie sie srodkowej lub gornej czesci chmury Cumulonimbus.

(7) Zasadnicze roznice miedzy chmurami Altostratus i podobnymi chmurami innych rodzajow

• (a) Cirrus
  Platy lub warstwy chmur moga, choc w rzadkich przypadkach, rozpasc sie na lawice, ktore mozna mylic z lawicami gestych chmur Cirrus.
  Jednakze lawice chmur Altostratus maja wieksza rozciaglosc pozioma i przewaznie sa szare.
• (b) Cirrostratus
  Cienka i wysoka warstwe chmur Altostratus mozna mylic z zaslona chmur Cirrostratus. W przypadkach watpliwych mozna czasami rozroznic te chmury, pamietajac, ze przy chmurach Altostratus przedmioty na ziemi nie daja cieni oraz Slonce jest widoczne przez nie jak przez matowe szklo. Jesli obserwuje sie zjawiska halo, jest to chmura Cirrostratus.
• (c ) Altocumulus i Stratocumulus
  Chmury Altostratus posiadaja czasem dziury lub przerwy, nalezy zatem uwazac, aby tych chmur nie mylic z platem lub warstwa chmur Altocumulus lub Stratocumulus, posiadajaca te same cechy. Chmury Altostratus roznia sie od chmur Altocumulus i Stratocumulus bardziej jednolitym wygladem.
• (d) Nimbostratus
  Niska i gruba warstwe chmur Altostratus mozna odroznic od podobnej warstwy chmur Nimbostratus dzieki istnieniu w chmurach Altostratus , cienszych czesci, przez ktore Slonce jest lub przynajmniej czasami moze byc niewyraznie widoczne. Chmury Altostratus posiadaja rowniez jasniejsza szara barwe i ich dolna powierzchnia jest zwykle mniej jednolita niz chmur Nimbostratus. Jesli podczas bezksiezycowej nocy istnieja watpliwosci przy rozpoznaniu chmur Altostratus i Nimbostratus, przyjmuje sie, ze ta chmura jest chmura Altostratus, z ktorej nie pada ani deszcz ani snieg.
• (e) Stratus
  Chmury Altostratus roznia sie od podobnych chmur Stratus tym, ze mozna przez nie widziec Slonce jak przez matowe szklo. Ponadto chmury Altostratus, gdy sa obserwowane w kierunku Slonca, nie sa nigdy tak biale, jak cienkie chmury Stratus.

(1) Definicja
Szara warstwa chmur, czesto ciemna, o wygladzie rozmytym wskutek mniej lub bardziej ciaglego opadu deszczu lub sniegu w wiekszosci przypadkow dochodzacego do ziemi. Chmura ta jest wszedzie tak gruba, ze calkowicie przeslania Slonce.
Ponizej tej warstwy czesto wystepuja niskie postrzepione chmury ktore moga byc z nia polaczone lub od niej oddzielone.

(2) Gatunki
W przypadku chmur Nimbostratus nie wyroznia sie gatunkow.

(3) Odmiany
Chmury Nimbostratus nie posiadaja odmian.

(4) Zjawiska szczegolne i chmury towarzyszace

• Praecipitatio
• Virga
• Pannus

(5) Budowa fizyczna i wyglad
Chmury Nimbostratus skladaja sie z kropelek wody i kropelek deszczu, z krysztalkow i platkow sniegu lub z mieszaniny cieklych i stalych czastek.
Chmura Nimbostratus wystepuje zazwyczaj jako rozlegla niska, ciemno-szara warstwa o bardzo rozmytej podstawie; daje ona opad ciagly w postaci deszczu, sniegu lub ziaren lodowych, niekoniecznie dochodzacych do ziemi. W strefie miedzyzwrotnikowej, zwlaszcza w krotkich przerwach miedzy opadami deszczu, mozna obserwowac rozpadanie sie chmury Nimbostratus na kilka roznych warstw, ktore szybko lacza sie ponownie. Dolna powierzchnia chmury Nimbostratus czesto jest czesciowo lub calkowicie zaslonieta przez niskie postrzepione chmury (Pannus), ktore tworza sie ponizej podstawy lub u podstawy chmury Nimbostratus i szybko zmieniaja ksztalty. Poczatkowo chmury Pannus skladaja sie z oddzielnych jednostek, pozniej moga laczyc sie w ciagla warstwe. Gdy chmury Pannus pokrywaja duza czesc nieba, nalezy uwazac, aby nie wziac je za dolna powierzchnie chmury Nimbostratus.

(6) Powstawanie
Chmury Nimbostratus najczesciej powstaja wskutek powolnego wznoszenia sie rozleglych warstw powietrza do dostatecznie duzych wysokosci. Chmury Nimbostratus moga rowniez rozwinac sie wskutek zwiekszania sie grubosci chmur Altostratus lub rzadziej wskutek zwiekszania sie grubosci warstwy chmur Stratocumulus lub Altocumulus.
Niekiedy chmury Nimbostratus powstaja rowniez przez rozposcieranie sie chmur Cumulonimbus i bardzo rzadko przez rozposcieranie sie duzych chmur Cumulus, gdy te ostatnie daja opad deszczu.

(7) Zasadnicze roznice miedzy chmurami Nimbostratus i podobnymi chmurami innych rodzajow

• (a) Altostratus
  Cienkie chmury Nimbostratus mozna pomylic z grubymi chmurami Altostratus. Chmury Nimbostratus posiadaja na ogol szara barwe ciemniejsza niz chmury Altostratus. Z definicji wynika, ze chmury Nimbostratus na calej rozciaglosci sa na tyle nieprzeswiecajace, ze calkowicie zaslaniaja Slonce lub Ksiezyc, podczas gdy chmury Altostratus zaslaniaja je tylko wowczas, gdy znajduja sie one za najgrubszymi czesciami chmury. Jesli podczas ciemnych nocy istnieje watpliwosc, czy wystepuje chmura Nimbostratus, czy tez Altostratus, to przyjmuje sie, ze jest to chmura Nimbostratus, jesli deszcz lub snieg dochodza do ziemi.
• (b) Altocumulus i Stratocumulus
  Chmury Nimbostratus roznia sie od grubej warstwy chmur Altocumulus lub Stratocumulus tym, ze ani jej czlony, ani dolna powierzchnia nie sa wyraznie zarysowane.
• (c ) Stratus Chmury Nimbostratus roznia sie od grubej warstwy chmur Stratus tym ze sa gestymi chmurami dajacymi opad w postaci deszczu, sniegu lub ziaren lodowych. Z chmur Stratus moze padac tylko mzawka, slupki lodowe lub snieg ziarnisty.
• (d) Cumulonimbus
  Gdy obserwator znajduje sie pod chmura posiadajaca wyglad Nimbostratus, lecz towarzysza jej blyskawice, grzmoty lub grad, to chmura ta, zgodnie z umowa, powinna byc nazwana Cumulonimbusem.

(1) Definicja
Szara lub biala, badz czesciowo szara, czesciowo biala lawica, plat lub warstwa chmur, posiadajaca prawie zawsze ciemne czesci, zlozona z zaokraglonych bryl, walcow itp., polaczonych ze soba lub oddzielnych od siebie i nie posiadajacych wygladu wloknistego (z wyjatkiem Virga). Wiekszosc regularnie ulozonych malych czlonow chmury ma pozorna szerokosc wieksza od pieciu stopni.

(2) Gatunki

• Stratocumulus stratiformis (S.C. str)
• Stratocumulus lenticularis (Sc len)
• Stratocumulus castellanus (Sc cas)

(3) Odmiany

• Stratocumulus translucidus (Sc tr)
• Stratocumulus perlucidus (Sc pe)
• Stratocumulus opacus (Sc op)
• Stratocumulus duplicatus (Sc du)
• Stratocumulus undulatus (Sc un)
• Stratocumulus radiatus (Sc ra)
• Stratocumulus lacunosus (Sc la)

(4) Zjawiska szczegolne i chmury towarzyszace

• Mamma
• Virga
• Praecipitatio (rzadko)

(5) Budowa fizyczna i wyglad
Chmury Stratocumulus skladaja sie z kropelek wody, czasami lacznie z kroplami deszczu lub krupami snieznymi, rzadziej z krysztalkami i platkami sniegu.
Chmury Stratocumulus najczesciej wystepuja w postaci platow lub warstw zlozonych z czlonow chmur Altocumulus, lecz polozonych na nizszym poziomie, wskutek czego sa pozornie wiekszej wielkosci. Wielkosc, grubosc i ksztalt czlonow tych chmur zmienia sie w szerokich granicach. Niekiedy czlony maja ksztalt rownoleglych walcow, ktore moga byc rozdzielone pasmami czystego nieba. W pewnych przypadkach, szczegolnie w szerokosciach miedzyzwrotnikowych, chmura Stratocumulus wystepuje w ksztalcie duzego pojedynczego walca. Bardzo rzadko plat chmury Stratocumulus posiada mniej lub bardziej regularnie rozmieszczone okragle otwory, z ktorych wiele ma brzegi postrzepione. Otwory te czesto nadaja chmurze wyglad podobny do sieci lub plastra miodu. Platy chmur Stratocumulus czesto wystepuja jednoczesnie na dwu lub wiecej poziomach.
W nielicznych przypadkach chmury Stratocumulus obserwuje sie w postaci wydluzonych platow w ksztalcie soczewek lub migdalow, o wyraznych zarysach, lub tez w ksztalcie wiezyczek, wyrastajacych ze wspolnej poziomej podstawy.
Stopien przenikania swiatla przez chmury Stratocumulus zmieniaja sie w szerokich granicach. Czasami wieksza czesc chmury jest dostatecznie cienka, aby mozna bylo okreslic polozenie Slonca. W innych przypadkach chmura jest na tyle nieprzeswiecajaca, ze zupelnie zakrywa tarcze sloneczna. Nieprzeswiecajace warstwy chmury Stratocumulus posiadaja czesto dolna powierzchnie nierowna, ktorej nierownosci tworza niejako plaskorzezbe.
Chmury Stratocumulus daja niekiedy opady o slabym natezeniu w postaci slabego deszczu, sniegu lub krup snieznych. Przy wyjatkowo niskich temperaturach chmury Stratocumulus moga dac obfite Virga z krysztalkow lodu, na ktorych nieraz wystepuja zjawiska halo. Gdy chmura Stratocumulus nie jest gruba, obserwuje sie niekiedy na niej wieniec lub iryzacje.

(6) Powstawanie
Chmury Stratocumulus moga tworzyc sie wskutek wzrostu wymiarow przynajmniej niektorych czlonow chmur Altocumulus.
Chmury Stratocumulus czasami powstaja w powietrzu czystym pod chmurami AltoStratus lub czesciej NimboStratus, moga one takze tworzyc sie w wyniku przeksztalcania sie chmur Nimbostratus.
Chmury Stratocumulus moga sie rozwinac wskutek unoszenia sie warstwy chmur Stratus lub tez w wyniku konwekcyjnych i falowych jej przemian przy jednoczesnej zmianie wysokosci lub pozostaniu na tym samym poziomie.
Chmury Stratocumulus czesto tworza sie przez rozposcieranie sie gornej lub srodkowej czesci chmur Cumulus lub Cumulonimbus, jak rowniez w pozniejszych godzinach poludniowych lub wieczorowych przez splaszczenie sie chmur Cumulus.

(7) Zasadnicze roznice miedzy chmura Stratocumulus i podobnymi chmurami innych rodzajow.

• (a) Cirrostratus
  Chmury Stratocumulus, przy bardzo niskich temperaturach, moga dac obfite Virga z krysztalkow lodu, ktorym nieraz towarzysza zjawiska halo; tym niemniej roznia sie one od chmur Cirrostratus, gdyz ciagle jeszcze wykazuja pewne oznaki istnienia zaokraglonych mas, walcow itp. Ponadto stopien przenikania swiatla jest mniejszy w przypadku chmur Stratocumulus niz Cirrostratus.
• (b) Altocumulus
  Chmury Stratocumulus czasami mozna mylic z chmurami Altocumulus posiadajacymi ciemne czesci. W przypadku gdy wiekszosc regularnie ulozonych czlonow ma pozorna szerokosc wieksza niz piec stopni przy wzniesieniu ich ponad horyzontem o kat wiekszy niz 30^o, zaliczamy je do chmur Stratocumulus.
• (c) Altostratus, Nimbostratus i Stratus
  Odroznianie chmur Stratocumulus od chmur Altostratus, Nimbostratus i Stratus opiera sie na tym, ze chmury Stratocumulus wykazuja oznaki istnienia czlonow polaczonych lub oddzielonych od siebie. Ponadto, w przeciwienstwie do chmur Altostratus, ktore czesto maja wyglad wloknisty, chmury Stratocumulus nigdy nie wykazuja wygladu wloknistego z wyjatkiem wystepowania ich przy bardzo niskich temperaturach.
  Poza wyzej wymienionymi kryteriami charakter opadu i cechy jego czasteczek daja niekiedy podstawy do rozpoznania tych chmur, bowiem opad, pochodzacy z chmur Stratocumulus, posiada zawsze slabe natezenie.
• (d) Cumulus
  Chmury Stratocumulus roznia sie od chmur Cumulus tym, ze ich czlony wystepuja na ogol w grupach lub lawicach i zwykle maja plaskie wierzcholki. W przypadku gdy wierzcholki chmur Stratocumulus maja ksztalt kopuly, to w odroznieniu od chmur Cumulus wznosza sie one ze wspolnej podstawy.

(1) Definicja
Na ogol szara warstwa chmur o dosc jednolitej podstawie, mogaca dac opad mzawki, slupkow lodowych lub sniegu ziarnistego. Jesli Slonce jest widoczne przez chmure, to jego zarys jest wyrazny. Chmura Stratus nie powoduje wystepowania zjawisk halo, z wyjatkiem byc moze przypadkow wystepowania jej przy bardzo niskich temperaturach. Chmura Stratus wystepuje niekiedy w postaci postrzepionych lawic.

(2) Gatunki

• Stratus nebulosus (St neb)
• Stratus fractus (St fra)

(3) Odmiany

• Stratus opacus (St op)
• Stratus translucidus (St tr)
• Stratus undulatus (St un)

(4) Zjawiska szczegolne i chmury towarzyszace
Praecipitatio

(5) Budowa fizyczna i wyglad
Chmura Stratus jest zwykle zlozona z malych kropelek wody, przy niskich temperaturach moze sie skladac z malych czasteczek lodu. Gdy chmura Stratus jest gesta lub gruba, zawiera czesto kropelki mzawki i niekiedy slupki lodowe lub snieg ziarnisty. Chmura Stratus najczesciej wystepuje jako mglista, szara i prawie jednostajna warstwa, posiadajaca czesto tak niska dolna podstawe, ze zaslania wierzcholki niskich wzgorz lub wysokich budowli. Chmura ta czasami jest tak cienka, ze zarysy Slonca lub Ksiezyca moga byc przez nia wyraznie widoczne; czesciej jednak jest na tyle nieprzeswiecajaca, ze zaslania Ksiezyc lub Slonce. W pewnych przypadkach ma ona ciemny lub nawet grozny wyglad. Dolna powierzchnia chmury Stratus jest zwykle dobrze zaznaczona i moze byc sfalowana.
Czasami chmura Stratus jest obserwowana w postaci fragmentow o zmieniajacych sie wymiarach i jasnosci, mniej lub bardziej polaczonych ze soba, lub tez w postaci strzepow.
Jesli chmura Stratus jest bardzo cienka, to powoduje wystepowanie wienca dookola Slonca lub Ksiezyca, a wyjatkowo przy bardzo niskich temperaturach moze powodowac halo.
Opady z chmur Stratus, siegaja ziemi, maja postac mzawki, slupkow lodowych lub sniegu ziarnistego.

(6) Powstawanie
Chmura Stratus w postaci jednolitej warstwy tworzy sie wskutek ochlodzenia najnizszych warstw atmosfery.
Fragmenty lub strzepy chmury Stratus moga stanowic krotkotrwale przejsciowe stadia podczas powstawania lub zanikania warstw chmur Stratus. Postrzepione chmury Stratus jako chmury towarzyszace (Pannus) moga powstac takze pod wplywem turbulencji, gdy wzrasta wilgotnosc powietrza wskutek parowania opadu, pochodzacego z chmur Altostratus, Nimbostratus, Cumulonimbus lub Cumulus.
Chmury Stratus moga powstawac z chmur Stratocumulus wtedy, gdy dolna powierzchnia tych ostatnich obniza sie lub zatraca swoja rzezbe, czy tez swoj widoczny podzial, jednakze nie wskutek wystepowania opadu.
Czestym procesem, ktory prowadzi do powstawania chmur Stratus, jest powolne unoszenie sie warstwy mgly wskutek ogrzewania sie podloza lub wzrostu predkosci wiatru. Mgla, utworzona nad morzem i unoszona przez wiatr wiejacy od morza ku wybrzezu, moze wystepowac w glebi ladu jako chmura Stratus.

(7) Zasadnicze roznice miedzy chmura Stratus i podobnymi chmurami innych rodzajow

• (a) Cirrus
  W pewnych przypadkach, wskutek wiatru, chmura Stratus przyjmuje miejscami ksztalt grubych wlokien, ktore roznia sie od wlokien tworzacych chmury Cirrus tym, ze sa o wiele mniej biale, w mniejszym stopniu rozmyte i zwykle szybciej zmieniaja ksztalty.
• (b) Cirrostratus
  Cienka warstwe chmur Stratus mozna mylic z chmura Cirrostratus, jednak chmura Stratus nie jest tak czysto biala, z wyjatkiem gdy jest ona obserwowana w kierunku Slonca; poza tym na chmurze Stratus moga byc obserwowane wience.
• (c ) Altostratus
  Chmura Stratus odroznia sie tym od chmur Altostratus, ze nie zaciera zarysu Slonca.
• (d) Nimbostratus
  Gruba warstwe chmur Stratus mozna mylic z chmura Nimbostratus. Ponizsze kryteria pozwalaja odroznic te dwa rodzaje chmur.
  • (1) Chmura Stratus ma na ogol wyrazniej zaznaczona i bardziej jednostajna podstawe, niz chmura Nimbostratus. Ponadto chmura Stratus ma wyglad "suchy", ktory dosc wyraznie rozni sie od "wilgotnego" wygladu Nimbostratus.
  • (2) Stosunkowo cienka warstwa chmury Stratus pozwala wyraznie widziec zarys Slonca lub Ksiezyca przynajmniej przez jej najciensze czesci, natomiast chmura Nimbostratus wszedzie zaslania te ciala niebieskie.
  • (3) Gdy obserwowanej chmurze towarzyszy opad, dosc latwo jest rozroznic chmure Stratus od Nimbostratus, jesli sie pamieta, ze chmura Stratus moze dawac tylko slaby opad mzawki, slupkow lodowych lub sniegu ziarnistego, podczas gdy z Nimbostratus prawie zawsze pada deszcz, snieg lub ziarna lodowe. Trudnosc rozroznienia tych chmur powstaje wowczas, gdy opad, pochodzacy z wyzszej chmury, przechodzi przez warstwe chmury Stratus. W tym przypadku ciemna i jednostajna warstwa chmury Stratus dokladnie przypomina chmure Nimbostratus i moze byc z nia bardzo latwo pomylona.
  • (4) Jest bardziej prawdopodobne, ze chmura Stratus wystepuje podczas ciszy lub przy slabym wietrze, niz przy wietrze silnym, podczas gdy chmurze Nimbostratus zwykle towarzysza wiatry umiarkowane lub silne. Kryterium tego nie powinno sie jednak stosowac jako wylacznej podstawy do rozroznienia tych rodzajow chmur.
  • (5) Wystepowanie grubej warstwy chmur Stratus zwykle nie jest poprzedzone istnieniem innych chmur niskiego lub sredniego pietra, Natomiast chmure Nimbostratus prawie zawsze poprzedzaja inne chmury zazwyczaj sredniego pietra lub tez rozwija sie ona z chmury uprzednio istniejacej.
• (e) Stratocumulus
  Chmury Stratus roznia sie od chmur Stratocumulus tym, ze nie wykazuja oznak istnienia polaczonych lub oddzielnych od siebie czlonow.
• (f) Cumulus
  Strzepy chmur Stratus roznia sie od postrzepionych chmur Cumulus tym, ze sa mniej biale i niej geste i ze maja mniejsza rozciaglosc pionowa.

(1) Definicja
Oddzielne, na ogol geste chmury o ostrych zarysach, rozwijajace sie w kierunku pionowym w ksztalcie pagorkow, kopul lub wiez, ktorych gorna czesc przypomina czesto kalafior. Oswietlone przez Slonce czesci tych chmur sa przewaznie lsniaco biale. Podstawa ich jest stosunkowo ciemna i prawie pozioma.

(2) Gatunki

• Cumulus humilis (Cu hum)
• Cumulus mediocris (Cu med.)
• Cumulus congestus (Cu con)
• Cumulus fractus (Cu fra)

(3) Odmiany Cumulus radiatus (Cu ra) ("Szlaki Cumulus")

(4) Zjawiska szczegolne i chmury towarzyszace

• Pileus
• Velum
• Virga
• Praecipitatio (rzadko)
• Arcus (rzadko)
• Pannus (rzadko)
• Tuba (bardzo rzadko)

(5) Budowa fizyczna i wyglad
Chmury Cumulus skladaja sie glownie z kropelek wody; krysztalki lodu moga tworzyc sie w tych czesciach chmur, w ktorych panuje temperatura znacznie nizsza od 0^oC.
Chmury Cumulus moga jednoczesnie wystepowac w roznych stadiach pionowego rozwoju. Moga one miec mala rozciaglosc pionowa i wygladac jak splaszczone; moga miec umiarkowana rozciaglosc pionowa z malymi wypuklosciami i paczkowaniami, moga tez miec duza pionowa rozciaglosc z peczniejacymi gornymi czesciami, przypominajacymi czesto kalafiory. Chmury Cumulus maja niekiedy bardzo postrzepione brzegi, przy czym ich zarysy ulegaja ciaglym czesto szybkim zmianom.
Chmury Cumulus, zazwyczaj o umiarkowanym pionowym rozwoju, sa niekiedy ustawione w szeregi prawie rownolegle do kierunku wiatru (szlaki Cumulus).
Chmury Cumulus o duzej pionowej rozciaglosci moga dac opad. W strefie miedzyzwrotnikowej z tych chmur pada czesto obfity deszcz w postaci ulew (deszcze przelotne o duzym natezeniu).

(6) Powstawanie
Chmury Cumulus tworza sie w pradach konwekcyjnych, ktore wystepuja, gdy pionowy gradient temperatury w dolnych warstwach powietrza jest dostatecznie duzy. Duzy pionowy gradient temperatury moze powstac w rozny sposob, najczesciej wskutek:

• a) ogrzewania powierzchni ziemi promieniami slonecznymi
• b) ciaglego ogrzewania sie dolnych warstw chlodnej masy powietrza przy przeplywie nad stosunkowo cieplym podlozem.

(7) Zasadnicze roznice miedzy chmurami Cumulus i podobnymi chmurami innych rodzajow

• (a) Altocumulusi Stratocumulus
  Male chmury Cumulus moga byc tak liczne i tak stloczone, ze przypominaja warstwe chmur Stratocumulus lub Altocumulus, zwlaszcza gdy wystepuja w poblizu horyzontu. Chmury te powinny byc uwazane za chmury Cumulus dopoki ich wierzcholki zachowuja ksztalt kopulasty i podstawy nie sa polaczone.
• (b) Altostratus i Nimbostratus
  Gdy bardzo duza chmura Cumulus, dajaca opad, znajduje sie wprost nad obserwatorem, moze byc mylnie okreslana jako chmura Altostratus lub Nimbostratus. Charakter opadu moze byc pomocny przy rozroznianiu chmury Cumulus od tych ostatnich; gdy opad jest typu przelotnego jest to chmura Cumulus.
• (c ) Cumulonimbus
  Poniewaz chmury Cumulonimbus na ogol powstaja wskutek rozwoju i przeksztalcenia sie chmur Cumulus, trudno jest niekiedy rozroznic chmure Cumulus o duzej rozciaglosci pionowej od chmury Cumulonimbus. Chmura powinna byc klasyfikowana jako Cumulus tak dlugo, dopoki jej gorne, paczkujace czesci wszedzie sa ostro zarysowane i nie wykazuja wloknistej lub prazkowanej struktury. Jesli na podstawie innych przeslanek nie mozna zdecydowac sie czy chmure nalezy zaliczyc do chmur Cumulus czy do Cumulonimbus, to zgodnie z umowa, nalezy uznac ja za chmure Cumulus, jezeli nie towarzysza jej blyskawice, grzmoty lub grad.
• (d) Stratus postrzepiony
  Postrzepione chmury Cumulus rozroznia sie od postrzepionych chmur Stratus na tej podstawie, ze maja one na ogol wieksza rozciaglosc pionowa i wydaja sie bielsze i mniej przejrzyste. Postrzepione chmury Cumulus maja tez niekiedy zaokraglone lub kopulaste wierzcholki, co nie zdarza sie w przypadku postrzepionych chmur Stratus.

(2) Gatunki

• Cumulonimbus calvus (Cb cal)
• Cumulonimbus capillatus (Cb cap)

(3) Odmiany
Chmury Cumulonimbus nie posiadaja odmian. (4) Zjawiska szczegolne i chmury towarzyszace

• Praecipitatio
• Virga
• Pannus
• Incus
• Mamma
• Pileus
• Velum
• Arcus
• Tuba (rzadko)

(5) Budowa fizyczna i wyglad
Chmury Cumulonimbus skladaja sie z kropelek wody i, zwlaszcza w gornej czesci, z krysztalkow lodu. Zawieraja one rowniez duze krople deszczu oraz czesto platki sniegu, krupy sniezne, ziarna lodowe lub grad. Kropelki wody i krople deszczu moga byc silnie przechlodzone.
Poziome i pionowe wymiary chmur Cumulonimbus sa tak duze, ze charakterystyczny ksztalt tych chmur moze byc w calosci widziany tylko ze znacznej odleglosci. W poczatkowym stadium rozwoju z chmur Cumulus, chmury Cumulonimbus wykazuja u wierzcholkow zaokraglone wypuklosci, pomimo ze ich gorna czesc traci ostrosc zarysow. Pozniej gorna czesc calkowicie przeksztalca sie we wloknista lub prazkowana bryle, przyjmujaca ksztalt podobny do kowadla. Przy bardzo niskich temperaturach wloknista budowa moze rozciagnac sie na cala mase chmur.
Chmury Cumulonimbus moga wystepowac jako odosobnione chmury lub w postaci dlugiego szeregu polaczonych chmur, przypominajacych wygladem bardzo rozlegla sciane. Gdy chmura znajduje sie prawie, lub dokladnie, nad obserwatorem, gorne jej czesci zostaja przesloniete przez rozlegla podstawe chmury lub przez niskie postrzepione chmury (Pannus). Niekiedy gorna czesc chmury Cumulonimbus jest polaczona z chmurami Altostratus lub Nimbostratus. Czasami chmura Cumulonimbus moze rozwinac sie wewnatrz chmur Altostratus lub Nimbostratus.
Ciemny, ponury a nawet grozny wyglad chmur Cumulonimbus jest zazwyczaj potegowany przez grzmoty i blyskawice i moze byc ponadto podkreslony przez silne opady przelotne deszczu, sniegu lub gradu, przez nawalnice oraz przez zjawiska szczegolne jak Mamma i rzadziej Tuba.

(6) Powstawanie
Chmury Cumulonimbus powstaja zazwyczaj na drodze stopniowego przeksztalcania sie duzych, silnie rozbudowanych chmur Cumulus. Warunki, w jakich rozwijaja sie chmury Cumulonimbus, sa wiec podobne do tych, ktore sprzyjaja rozwojowi chmur Cumulus.
Chmury Cumulonimbus rozwijaja sie niekiedy z chmur Altostratus lub Stratocumulus, ktorych gorne czesci posiadaja wypuklosci w ksztalcie wiez; w pierwszym z tych przypadkow chmura Cumulonimbus ma niezwykle wysoka podstawe. Chmura Cumulonimbus moze rowniez powstac w wyniku przeksztalcenia sie i rozbudowania jakiejs czesci chmury Altostratus lub Nimbostratus.

(7) Zasadnicze roznice miedzy chmurami Cumulonimbus i podobnymi chmurami innych rodzajow.

• (a) Nimbostratus
  Jesli chmura Cumulonimbus pokrywa duza czesc nieba, to mozna ja latwo mylic z chmura Nimbostratus, zwlaszcza gdy rozpoznanie chmury jest oparte wylacznie na wygladzie jej dolnej powierzchni. W tym przypadku charakter opadu moze dopomoc do rozroznienia chmur Cumulonimbus i Nimbostratus. Jezeli opad ma charakter opadu przelotnego lub gdy chmurze towarzysza blyskawice, grzmoty lub opad gradu, to zgodnie z umowa, chmure uwaza sie za Cumulonimbus.
• (b) Cumulus
  Niektore chmury Cumulonimbus maja wyglad niemal identyczny z duzymi, silnie rozwinietymi chmurami Cumulus. Chmura powinna byc uznana za Cumulonimbus, gdy przynajmniej czesc jej wierzcholka traci ostrosc zarysow lub ukazuje wloknista lub prazkowana strukture. Jesli na podstawie powyzszych przeslanek nie mozna zdecydowac, czy dana chmure nalezy zaliczyc do chmur Cumulonimbus czy tez do Cumulus, to zgodnie z umowa powinna byc uznana za chmure Cumulonimbus, gdyz tylko towarzysza jej blyskawice, grzmoty lub opad gradu.

W strumieniu powietrza przeplywajacym nad wzniesieniem, gora lub grzbietem gorskim moga wystepowac chmury orograficzne ponizej poziomu wierzcholka przeszkody, na jego poziomie lub powyzej. Wyglad tych chmur moze sie roznic od zwyklego wygladu kazdego z dziesieciu rodzajow chmur, jednakze chmury orograficzne sa zawsze zaliczane do ktoregos z tych rodzajow. Najbardziej pospolite chmury orograficzne naleza do rodzajow Altostratus, Stratocumulus i Cumulus.
Budowa fizyczna chmury orograficznej jest na ogol podobna do budowy chmur tego rodzaju, do ktorego powinna byc zaliczana.
Chmura orograficzna, bedac zalezna od rzezby terenu, jezeli w ogole sie porusza, to na ogol bardzo wolno, chociaz wiatr na poziomie chmury moze byc silny. W pewnych przypadkach predkosc tego wiatru ujawnia sie w szczegolach budowe samej chmury, jak np. przez oddzielne czlony, ktore poruszaja sie od jednego do drugiego konca chmury.
Chmury orograficzne moga przybierac bardzo rozne ksztalty. W przypadku pojedynczej gory, chmury orograficzne maja czesto ksztalt kolnierza otaczajacego gore lub czapy okrywajacej wierzcholek. Zarowno kolnierz, jak i czapa sa wyraznie symetryczne. Chmury te daja nieznaczne opady lub tez nie daja opadow.
Wydluzone wzgorza lub gory moga powodowac tworzenie sie po ich stronie powietrznej chmur opadowych o duzej rozciaglosci. Chmury tego rodzaju wiencza grzbiet i zanikaja zaraz za nim. Obserwowane od strony zawietrznej chmury te sa czesto podobne do lawicy.
Przy silnym wietrze, chmury orograficzne moga sie tworzyc w poblizu wierzcholka unoszac sie w powietrzu po stronie zawietrznej gory. Nie nalezy mylic chmur tego typu ze sniegiem zwiewanym z grzbietu gorskiego lub wierzcholka.
Dosc czesto pojedyncza chmura lub zespol kilku chmur orograficznych, zazwyczaj w postaci soczewek lub migdalow, zjawia sie nad wzgorzem lub gora, czasami nieco po stronie podwietrznej lub zawietrznej.
Lancuchy gorskie lub nawet stosunkowo male podluzne wzniesienia na obszarach nizinnych moga powodowac w strumieniu powietrza przeplywajacego nad nimi powstawanie fal stacjonarnych. Gdy powietrze jest dostatecznie wilgotne, w grzbietach fal moga powstawac chmury orograficzne i wowczas jest mozliwe obserwowanie jednej chmury nad wierzcholkiem gor lub nieco po stronie podwietrznej i jednej lub kilku innych po stronie zawietrznej. W tym ostatnim przypadku chmury wystepuja w regularnych odstepach co kilka kilometrow. Chmury falowe moga rowniez wystepowac jednoczesnie na roznych poziomach. Falom wystepujacym po stronie zawietrznej towarzysza czasami w nizszych warstwach duze stacjonarne wiry o poziomych osiach. W gornej czesci tych wirow moze sie tworzyc jakby bariera chmur (chmury rotorowe).

• (1) Obloki iryzujace
  Obloki iryzujace sa podobne do chmur Cirruslub Altostratus lenticularis. Wykazuja one bardzo znaczna iryzacje, podobnie jak masa perlowa; najbardziej lsniace barwy sa obserwowane wowczas, gdy tarcza sloneczna znajduje sie kilka stopni ponizej horyzontu.
  Fizyczna budowa oblokow iryzujacych jest dotychczas nie znana; przypuszcza sie, ze moga sie one skladac z drobniutkich kropelek wody lub kulistych czastek lodu.
  Obloki iryzujace sa rzadkim zjawiskiem. Byly one obserwowane glownie w Szkocji i Skandynawii, ale rowniez donoszono o ich pojawianiu sie we Francji i na Alasce. Pomiary wykazaly, ze obloki iryzujace obserwowane nad poludniowa Norwegia wystepowaly na wysokosciach od 21 do 30 km.
• (2) Nocne obloki swiecace.
  Nocne obloki swiecace sa podobne do cienkiej chmury Cirrus, ale zwykle maja barwe niebieskawa lub srebrzysta, a czasami pomaranczowa do czerwonej; dzieki temu odcinaja sie na tle ciemnego nocnego nieba.
  Fizyczna budowa nocnych oblokow swiecacych jest dotychczas nie znana, ale sa pewne powody do przypuszczania, ze skladaja sie one z bardzo drobnego pylu kosmicznego.
  Nocne obloki swiecace obserwowano bardzo rzadko, w polnocnej czesci strefy umiarkowanych szerokosci geograficznych polkuli polnocnej i tylko w okresie letnim, gdy slonce znajdowalo sie 5 do 13 stopni ponizej horyzontu. Pomiary wykazaly, ze wysokosci ich wystepowania sa 75 do 90 km.
• (3) Smugi kondensacyjne
  Smugi kondensacyjne sa to chmury, ktore powstaja za samolotem, gdy powietrze na poziomie lotu posiada dostatecznie niska temperature i wilgotnosc. W chwili tworzenia sie maja one wyglad lsniaco bialych smug, wkrotce jednak przyjmuja wyglad nabrzmialych wisiorkow podobnych do odwroconych grzybow. Czesto sa one krotkotrwale, ale moga tez utrzymywac sie w ciagu kilku godzin, szczegolnie wtedy, gdy wystepuja chmury Cirruslub Cirrostratus. Trwale smugi stopniowo rozposcieraja sie, tworzac czesto duze lawice puszystych lub wloknistych chmuro wygladzie chmur Cirrusalbo lawic chmur CirroCumulus lub Cirrostratus. Czasami odroznienie starych smug kondensacyjnych od wymienionych chmur staje sie niemozliwe.
  Smugi kondensacyjne moga powodowac zjawisko halo o wyjatkowo czystych barwach.
  Glownym czynnikiem powodujacym tworzenie sie smug kondensacyjnych jest ochlodzenie gazow spalinowych, ktore posiadaja duza zawartosc pary wodnej w wyniku spalania sie materialow pednych. Krotkotrwaly typ smug kondensacyjnych powstaje czasami w wyniku rozprezania sie powietrza w wirach powstajacych u koncow smigiel lub skrzydel.
• (4) Chmury wywolane pozarami
  Przy duzych pozarach (np. pozarach lesnych lub zbiornikow benzynowych) produkty spalania przybieraja czesto wyglad gestej chmury konwekcyjnej, wyrozniajacej sie od tej ostatniej szybkoscia swojego rozwoju i ciemna barwa. Produkty spalania, pochodzace od duzych pozarow stepow tropikalnych lub pozarow lesnych, moga byc przenoszone z wiatrem na duze odleglosci i wtedy moga przybierac wyglad cienkich warstwowych zaslon, ktore czasami nadaja Sloncu lub Ksiezycowi niebieskie zabarwienie.
• (5) Chmury wywolane wybuchami wulkanow
  Chmury powstale przy wybuchach wulkanicznych wygladaja w ogole jak silnie rozwiniete chmury klebiaste z gwaltownie wzrastajacymi wypuklosciami. Moga one rozposcierac sie na duzych wysokosciach nad rozleglymi obszarami. W takim przypadku niebo przybiera szczegolna barwe, ktora moze sie utrzymywac w ciagu kilku tygodni.
  Chmury wywolane wybuchami wulkanow sa zlozone glownie z czastek pylu lub innych stalych czasteczek o roznych wymiarach. Pewne czesci moga sie jednak skladac prawie calkowicie z kropelek wody i moga dawac opad.

Meteor jest to zjawisko inne niz chmura, obserwowane w atmosferze lub na powierzchni ziemi. Moga go stanowic opady, zawiesiny lub osady czasteczek cieklych lub stalych, uwodnionych badz nieuwodnionych moze on byc rowniez zjawiskiem natury optycznej lub elektrycznej.
Meteory dzieli sie na cztery grupy: hydrometeory, litometeory, fotometeory , elektrometeory.

Hydrometeor jest meteorem, skladajacym sie ze zbioru czasteczek wody w stanie cieklym lub stalym, ktore opadaja lub sa unoszone w powietrze, sa porywane przez wiatr z powierzchni ziemi lub tez sa osadzane na przedmiotach, znajdujacych sie na ziemi lub w atmosferze.
Ponizej sa wymienione najczesciej spotykane Hydrometeory wraz z podaniem ich krotkiej definicji.